काठमाडौँ – प्रत्येक बच्चालाई राम्रो शिक्षाको अधिकार छ। यसले उनीहरूलाई उनीहरूको क्षमता पूरा गर्न, उनीहरूलाई सुरक्षित राख्न, गरिबी र असमानता घटाउन मद्दत गर्दछ। तर संसारभरि २६० मिलियन भन्दा बढी बालबालिकाहरू विद्यालय बाहिर छन्। तर शिक्षाको लागि एउटा परम्परागत कक्षा नै आवश्यक छ भन्ने होइन। सिकाइ एउटा कक्षा कोठामा सीमित हुनु पर्दैन। तलका तस्बिरहरूले देखाएजस्तै यो एक डुङ्गा, रेल र एक बम आश्रयमा सहित दुनियाँमा कहीँ पनि ठाउँ लिन सक्छ।
तपाईँ यसलाई वैकल्पिक शिक्षण पद्धति भन्नुस् वा विचित्र स्थानहरू,आजको शिक्षा दुनियाँमा धेरै फरक भएको छ। संसारका यस्तै विचित्र शैक्षिक प्रणालीहरू केलाउने क्रममा हामीले तपाईँका लागि आज त्यस्तै अनौठा १० विद्यालयको सुची तयार पारेका छौ। यी विद्यालय केही असाधारण स्कुल संरचनाहरू र असामान्य अभ्यासहरूले अरूभन्दा फरक भएका हुन् ।
१. बङ्गलादेशका डुङ्गा स्कुलहरू
बङ्गलादेशमा डुङ्गा स्कुलहरू बाढीको समयमा बच्चाहरूको शिक्षालाई निरन्तर जारी राख्न को लागी बनाइएको छ। बङ्गलादेशमा प्राकृतिक स्रोतहरू सीमित छन् र जलवायु परिवर्तनबाट यो देश धेरै प्रभावित छ। यसले बच्चाहरू लाई नियमित शिक्षा प्राप्त गर्नको लागी धेरै गाह्रो बनाउँछ। तर बङ्गलादेशको केही भागहरूमा मानिसहरूले यो समस्यासँग जुध्ने अनौठो तरिका पता लगाएका छन्। डुङ्गामा बच्चाहरूलाई राखेर त्यही सिकाउने काम गरिन्छ ।सिकाउने यो अभिनव तरीकाले छुट्टै रहेका समुद्री किनार समुदायका बच्चाहरूलाई पुस्तकालयहरू र अन्य शिक्षण सुविधाहरूमा पहुँच पनि दिन्छ ।
२. पहाडमा पाँच घण्टाको यात्रा
चीनको सिचुआन प्रान्तको यान हानयुआन काउन्टीको घाटीमा रहेको गुलु प्राथमिक विद्यालयको यात्रा पाँच घण्टा लाग्छ। थकाउने यात्रामा एक खतरनाक साँघुरो ट्रेल सँगै एक पहाड मा ट्रेकिङ पनि समावेश छ। स्कुलको लागी यो खतरनाक पैदल यात्राको साक्षी तपाईँ बन्नुभयो भने तपाईँ तपाईँको शैक्षिक अवसर बारे कहिल्यै गुनासो गर्नुहुन्न।
३.एक दृश्य सँग एक कक्षा
एउटा यस्तो स्कुलमा पढेको कल्पना गर्नुहोस् जुन एक विश्व स्तरीय फुटबल स्टेडियम भन्दा दोब्बर ठुलो हुन्छ। अर्जेन्टिना मा २००० स्कुलका बच्चाहरू यो अद्भुत स्थल मा आफ्नो कक्षाहरू लिन्छन्। ब्यूनस मेष नदीको किनारमा रहेको यो मैदान स्कुलमा कहिलेकाहीँ पाठहरू छिटै समाप्त हुन्छन् किनभने फुटबल अभ्यास र कक्षा एकै समयमा सुरु हुन पनि सक्छ।
४. भूमिगत विद्यालय
यो अद्वितीय अमेरिकी स्कुल शीत युद्धको समयमा एक बम आश्रयको रूपमा दोब्बर भयो। न्यु मेक्सिकोमा रहेको यो आबो प्राथमिक विद्यालय पुरै भूमिगत छ र यसको छत बच्चाहरूको लागी एक खेल को मैदान को रूपमा प्रयोग गरिएको छ। परमाणु हानिकारक सुरक्षा बच्चाहरू को लागी अदृश्य थिए र ती मध्ये धेरै लाई थाहा थिएन कि उनीहरूको स्कुल बम आश्रय को रूपमा दोहोरो बनाउनको लागी बनाइएको थियो।
६. ट्रेन प्लेटफर्म स्कुलहरू
भारतका यी स्कुलहरू सीमान्तकृत बच्चाहरूलाई शिक्षा प्राप्त गर्न मा मदत गर्नको लागि बनाइएको छ । कक्षाहरू रेल स्टपहरू मा सञ्चालन हुन्छन्। कमजोर आर्थिक अवस्थाका विद्यार्थीहरू यही विद्यालयका कारण स्कुले शिक्षाबाट वञ्चित हुनुपर्दैन। अहिलेसम्म यी विद्यालयहरूले ४००० भन्दा बढी बालबालिकाहरूलाई शिक्षा प्रदान गरेका छन्।
७. वन स्कुलहरू
वन स्कुलहरू कक्षाहरू सञ्चालनका लागी बच्चाहरूलाई बाहिर लैजान्छन्। यी बाहिरी पूर्वस्कूलहरु युरोप भर देखिन्छ र बच्चाहरू लाई उनीहरूको वरपरको वातावरण सँग अन्तरक्रिया गर्नको लागी प्रोत्साहित गरिन्छ। विद्यार्थीहरू प्रकृति सँगको सम्पर्कमा रमाउन पाउन र जङ्गलमा पाइने सामाग्रीको उपयोग गरेर विभिन्न चिजहरू निर्माण गर्न सिकुन् भन्ने उद्देश्य यस्ता विद्यालयको हुन्छ । नियमित खेल अवसर र प्रकृति सँगको सामीप्यले उनीहरूलाई प्रयोगात्मक शिक्षा दिन्छ।
८. विद्यार्थीहरूले आफै नियम बनाउने स्कुल
न्यूयोर्कको ब्रुकलिन नि: शुल्क स्कुलमा कुनै पाठ्यक्रम छैन। विद्यार्थीहरू कुनै पनि कक्षा छनौट गर्न सक्छन् र उनीहरूलाई विद्यालय बाट टाढा रहनको लागी अनुमति दिइन्छ । यदि उनीहरूलाई स्कुल जान मन छैन भने नजान स्वतन्त्र हुन्छन्। बालबालिकाले विद्यालयको नियम बनाउँछन्। केही एक्लै हुनको लागी निर्णय गर्न सक्छ र स्वतन्त्र अध्ययनहरू, जुन अन्तिम वर्षहरू सम्म गर्न सक्छ। अरूले खेल्न, चारैतिर घुम्न वा मात्र मजाले निदाउने निर्णय गर्न सक्छन्। त्यहाँ कुनै परीक्षण, गृहकार्य वा ग्रेड छैन।
९. गुफा स्कुल
यो चिनियाँ प्राथमिक विद्यालय झोंग्दोंगमा एक चट्टाने पहराको मुनि अवस्थित छ र संसारकै एक मात्र गुफा स्कुल भएको विश्वास गरिन्छ। छ वटा कक्षा र २०० विद्यार्थीहरू भएको यो अद्वितीय स्कुलले टाढाको गाउँहरूबाट आउने बालबालिकालाई शिक्षाको अवसर प्रदान गर्दछ। मरुभूमि र सुख्खा को कारण पानी र खाना को अभावले त्यहाँको बालबालिकाहरूलाई आफ्नो जीवनमा सुधारको लागी शिक्षा को अपरिहार्यता सिकाउँछ।
१०. सलेमको बोक्सी स्कुल
यहाँको सबै पाठ्यक्रमहरू परम्परागत छैनन्। ४०,००० भन्दा बढी विद्यार्थीहरू बोक्सी विद्याको बारेमा पाठमा भाग लिन्छन्। बोक्सी स्कुल विश्वव्यापी नवोदित बोक्सीहरूलाई बोक्सी विद्या को बारेमा सिकाउँछ। यहाँका ४०,००० विद्यार्थीहरू आफ्नो पाठ्यक्रम अनलाइन लिन्छन्। त्यसबाहेक सलेम,म्यासाचुसेट्समा यसको एक भौतिक स्थान छ, जहाँ विद्यार्थीहरू लाई व्यक्तिगत रूप मा कक्षाहरू लिन सक्छन्।
